[ الشرح الاغراض الدایی جان ناپلئون ]

پیشگفتاری بر کارگاه آموزشی « کتاب درمانی »

عشق به کتاب ، از نخستین عشق ها و دلبستگی هایم ، پس از عشق به آدمیان ، آسمان ، آب ، گیاهان و جانوران ، موسیقی ، تلویزیون و سینما بوده است.

 سال هاست  که کتاب درمانی را برای مراجعانم آغاز کرده ام. بسیار پیش تر از فیلم درمانی ، موسیقی درمانی ، بولینگ درمانی ، رقص درمانی ، یوگا درمانی و درمان با حیوانات و گیاهان آپارتمانی؛ حتا پیش از آن که گام به دوره ی دستیاری ( رزیدنتی ) تخصصی روان پزشکی در بیمارستان روزبه دانشگاه علوم پزشکی تهران گذارم. اما همیشه منتظر آن هنگامی بودم که با بازگشایی مطب شخصی خودم ، بتوانم واحد « کتاب درمانی » را در آن جا پایه گذاری کنم. اکنون و پس از گذشت یازده سال از دوران طبابتم ، کامیاب شدم تا به این آرزوی دیرینه ی خود دست یابم.

بیش از یکصد عنوان کتاب « روان شناسی و روان پزشکی به بیان ساده برای همگان » - که از سوی ناشران گوناگون منتشر شده است - را برای مراجعان مطبم در دسترس قرار داده ام تا آنان در این وانفسای ترافیک و بی وقتی تهران بزرگ ، مجبور به رفتن به خیابان انقلاب و میدان ولی عصر و زیر پل کریم خان نشوند. هر بار که می پرسیدم که چه اندازه از فلان کتاب توصیه شده را خوانده اند ، بهانه می آوردند که هنوز نتوانسته اند یا وقت نکرده اند برای فراهم کردن کتاب ها به خیابان انقلاب بروند !

گاهی راست می گفتند و گاهی بهانه می آوردند. به هر حال ، کتاب خریداری نمی شد ، تا چه رسد به آن که خوانده شود.

اکنون و برای همگان – ونه فقط مراجعان روان پزشکی ، زوج درمانی ، خانواده درمانی و یا سکسولوژی من – مجموعه ای از بهترین کتاب های روان شناسی و روان پزشکی عمومی در مطب من در دسترس همگان قرار گرفته است. به خود می بالم که عشق دیرین من به کتاب بدان انجامیده است که بخش ولو کوچکی از مطبم ، به واحد « کتاب درمانی » ای شایسته و بایسته تبدیل شده است.

کم کم و هر از چند گاهی خواهم کوشید که هر یک از کتاب های این مجموعه را در بخش های « کتاب خانه » و « کتاب درمانی » فهرست عناوین آرشیو موضوعی وبلاگم معرفی کنم ، اما اکنون فقط به آوردن نام کتاب و نام ناشر آن بسنده می کنم. البته بیش از هفتاد عنوان کتاب به زودی به این مجموعه افزوده می شود که در فهرست بعدی ( دوم ) درج خواهم کرد.

مراجعه برای خرید این کتاب ها ، آزاد است. به امید آن روز که پروردگار بخشنده ی مهربانم یاری ام کند تا بتوانم کتاب فروشی ای با نام انتشارت مان - « صادق هدایت » - در یکی از دکان های کنار پیاده رو مجتمع مطبم – ساختمان صورتی – پدید آورم. کتاب فروشی ای که فقط منحصر به کتاب های روان شناسی و روان پزشکی نباشد و ادبیات و تاریخ و هنر و اندیشه و ..... را هم در بر بگیرد. برای آن هنگام لحظه شماری می کنم.

فهرست ( نخست ) نام و عنوان کتاب های قابل خرید از واحد « کتاب درمانی » کلینیک  دکتر بهنام اوحدی و انتشارات صادق هدایت :

1-      تمایلات و رفتارهای جنسی انسان ( انتشارات صادق هدایت )

2-      احساسات و پاسخ های جنسی انسان ( انتشارات صادق هدایت )

3-      پنج گفتار در بیان روانکاوی ( انتشارات صادق هدایت )

4-      روان شناسی اینترنت ( انتشارات صادق هدایت )

5-      مهارت های زناشویی ( انتشارات کتابکده دانشگاهی )

6-      چگونه اعتماد به نفس کودکان را تقویت کنیم ( نشر بهمن )

7-      آنچه زنان می خواهند مردان بدانند ( نشر معیار )

8-      رویارویی با افراد ناهنجار ( نشر اوحدی )

9-      عشق ، ازدواج و ارتباط جنسی ( نشر اوحدی )

10-  روابط مخرب ( نشر اوحدی )

11-  غلبه بر خشم ( نشر اوحدی )

12-  چرا مردها هرگز به یاد نمی آورند و زنان هرگز نمی بخشند ( نشر اوحدی )

13-  عادت ها از تو می گویند ( نشر حوض نقره )

14-  رهایی از ترس ( نشر پیک بهار )

15-  دوست بدارید اما لوس نکنید ( نشر پیک بهار )

16-  مهر طلبی ( نشر پیک بهار )

17-  درمان احساسات ( آشیانه کتاب )

18-  شوهر تنبل ( نشر پیک بهار )

19-  بازسازی روابط زناشویی ( نشر فرادیدنگار )

20-  الیام دل های شکسته ( نشر فرادیدنگار )

21-  به بچه ها چه بگوییم ( نشر مروارید )

22-  ازدواج موفق ( نشر مروارید )

23-  هنر درمان ( نشر کاروان )  { کتابی تخصصی و بسیار سودمند برای روان پزشکان ، روان شناسان و مشاوران ، که آن را نه برای عموم که برای شاگردان کلاس های آموزشی تخصصی کلینیک فراهم آورده ام }

24-   درمان شناختی – رفتاری اختلالات جنسی ( نشر پیک فرهنگ ) {  کتابی تخصصی و بسیار سودمند برای روان پزشکان ، روان شناسان و مشاوران ، که آن را نه برای عموم که برای شاگردان کلاس های آموزشی تخصصی کلینیک فراهم آورده ام }

25-   فنون شناخت درمانی ( نشر دانژه ) {  کتابی تخصصی و بسیار سودمند برای روان پزشکان ، روان شناسان و مشاوران ، که آن را نه برای عموم که برای شاگردان کلاس های آموزشی تخصصی کلینیک فراهم آورده ام }

26-   پنج زبان عشق : راه حل های عاشقانه ( نشر ویدا )

27-  چگونه با کودکم رفتار کنم ؟ ( نشر مروارید )

28-  مردان مریخی ، زنان ونوسی ( نشر ذهن آویز )

29-   لحظه های واقعی ( نشر معیار )

30-  رازهایی درباره ی زنان ( نشر نسل نواندیش )

31-  آیا تو آن گمشده ام هستی ؟ ( نشر نسل نواندیش )

32-  رازهایی درباره ی عشق ( نشر نسل نواندیش )

33-  1001 پرسش که می بایست قبل از ازدواج به آن پاسخ داد ( نشر نسل نواندیش )

34-  به آن مرد تلفن نکن ( نسل نواندیش )

35-  آنچه زنان و مردان نمی دانند ( نشر نسل نواندیش )

36-  پسران مریخی ، دختران ونوسی ( نشر نسل نواندیش )

37-  از باربارا بپرسید ( نشر نسل نواندیش )

38-  هنر گفتگو با هر کس ، در هر جا ( نشر نسل نواندیش )

39-  مسیری به سوی شادمانی ( نشر نسل نواندیش )

40-  رازهایی درباره مردان ( نشر نسل نواندیش )

41-  لحظه های ناب و حقیقی ( نشر نسل نواندیش )

42-  عزت نفس داری ؟ ( نشر نسل نواندیش )

43-  روانشناسی عزت نفس ( نشر نخستین )

44-  من می توانم قلب شکسته شما را التیام بخشم ( نشر سیمای دانش )

45-  سرزنش نکنید ، عشق بورزید ( نشر نسل نواندیش )

46-  نقش قیافه ظاهری در روابط عاطفی و اجتماعی ( نشر نسل نواندیش )

47-  ذهنیت تان را تغییر دهید تا زندگی تان تغییر کند ( نشر نسل نواندیش )

48-  نیازهای مردان ، نیازهای زنان ( نشر نسل نواندیش )

49-  بازگشت به عشق ( نشر نسل نواندیش )

50-  قوانین روابط موفق ( نشر نسل نواندیش )

51-  راز سازگاری در زندگی زناشویی ( نشر نسل نواندیش )

52-  زن ، مرد ، ارتباط ( نشر دایره )

53-  رازهایی درباره زندگی که هر زنی باید بداند ( نشر معیار )

54-  عشق هرگز کافی نیست ( نشر ذهن آویز )

55-  راه نفوذ بر دلها ( نشر ذهن آویز )

56-  مادر و پسر ( نشر بهمن )

57-  پدر و دختر ( نشر بهمن )

58-  پدر و مادر و فرزند دوره خردسالی و ابتدایی ( نشر بهمن )

59-  پدر و مادر و فرزند دوره دبیرستان و پس از آن ( نشر بهمن )

60-  مادر و دختر ( نشر بهمن )

61-  راه غلبه بر وسواس های جبری ( نشر فردوس )

62-  غلبه بر وسواس ( نشر رشد )

63-   آشنایی با مهارت های زندگی ( نشر درسا اندیش )

64-  مرا نمی فهمی ( نشر دایره )

65-  استرس خوب / بد / زشت ( نشر دایره )

66-  روان شناسی افسردگی ( نشر دایره )

67-  هر فکری را زیاد جدی نگیر ( نشر هیرمند )

68-  چگونه حرف بزنیم تا نوجوانها گوش بدهند و ... ( نشر مهر )

69-  از مردها چه می دانی ؟ ( نشر مهر )

70-  سوگ کودکان ( نشر پوینده )

71-  کمک ! من عاشق یک خودشیفته هستم ( نشر پوینده )

72-  شخصیت عصبی زمانه ما ( نشر بهجت )

73-  اراده کافی نیست ( نشر بهجت )

74-  عصبیت و رشد آدمی ( نشر بهجت )

75-  دشواریهای گفتگو ( نشر پیکان )

76-  پیوند زناشویی تان را محکم کنید ( نشر دنیس )

77-  زندگی یعنی گفت و گوی صمیمانه و بدون خشونت ( نشر ذهن آویز )

78-  زندگی یعنی آشتی کردن با خود و دیگران ( نشر آسیم )

79-  زوج درمانی ( نشر آسیم ) { کتابی نیمه تخصصی و بسیار سودمند برای روان پزشکان ، روان شناسان و مشاوران ، که آن را نه برای عموم که برای شاگردان کلاس های آموزشی تخصصی کلینیک فراهم آورده ام }

80-  زندگی خردمندانه ( نشر آسیم )

81-  هفت اصل اخلاقی برای موفقیت در ازدواج ( نشر آسیم )

82-  زندگی یعنی ساختن کاشانه ای گرم و صمیمی ( نشر ذهن آویز )

83-  رازهای مردان ( نشر آسیم )

84-  مهارت های زندگی ( نشر ذهن آویز )

85-  چگونه با هر کسی صحبت کنیم ( نشر ذهن آویز )

86-  وقتی اضطراب حمله می کند ( نشر ذهن آویز )

87-  نجات رابطه ( نشر ذهن آویز )

88-  هفت اشتباه بزرگ پدر و مادر ( ذهن آویز )

89-  رهایی از استرس ( نشر آسیم )

90-  روش های پیشرفته روابط زناشویی ( نشر علمی )

91-  بخشودن ( نشر درسا )

92-  طرز فکر معتاددار ( نشر بیطرفان )

93-  دوازده گام ترک عادت های ناپسند ( نشر بیطرفان )

94-   روش برخورد با افراد تندخو ( نشر درسا )

95-  دیگر هیچ کس نمی تواند مرا نادیده بگیرد ( نشر آفرینش )

96-  اختلالات اضطرابی ( مجموعه کتابهای سفید – انتشارات فنی ایران )

97-  آشنایی با بیماریهای روانی ( مجموعه کتابهای سفید – انتشارات فنی ایران )

98-  درباره افسردگی  ( مجموعه کتابهای سفید – انتشارات فنی ایران )

99-  آشنایی با استرس ( مجموعه کتابهای سفید – انتشارات فنی ایران )

100- سلامت روان  ( مجموعه کتابهای سفید – انتشارات فنی ایران )

101- جدایی و طلاق والدین ( مجموعه کتابهای سفید – انتشارات فنی ایران )

102- مرگ والدین ( مجموعه کتابهای سفید – انتشارات فنی ایران )

103- آشنایی با اختلال بیش فعالی کودکان و بزرگسالان ( مجموعه کتابهای سفید – انتشارات فنی ایران )

104- درباره ی اسکیزوفرنی ( مجموعه کتابهای سفید – انتشارات فنی ایران )

105- راهنمای آزاد اندیشی ( مجموعه کتابهای سفید – انتشارات فنی ایران )

۱۰۶- امان از دست نگرانی ( مجموعه کتابهای سفید – انتشارات فنی ایران )

107- از حال بد به حال خوب ( نشر آسیم )

108- لطفا گوسفند نباشید ( نشر آسیم )

109- وضعیت آخر ( نشر آسیم )

110-  چرا مردان گوش نمی دهند و زنان نمی توانند نقشه بخوانند ( نشر آسیم )

111-  SOS  کنترل هیجانات ( گروه بهداشت روان کلینیک آتیه )

112- SOS راهنمای فرزند پروری ( گروه بهداشت روان کلینیک آتیه )

۱۱۳-  انسان در جستجوی معنی ( نشر درسا )

۱۱۴-  غیرممکن کمی دیرتر ممکن است ( نشر درسا )

نشانی واحد « کتاب درمانی » دکتر بهنام اوحدی : تهران – خیابان ولی عصر – روبروی پارک ملت – پنجاه متر بالاتر از بازار صفویه – بین کوی آرامش و خیابان ناهید غربی – ساختمان صورتی – طبقه چهارم – واحد بیست و هفت – کلینیک سکسولوژی و روان پزشکی دکتر بهنام اوحدی ( Dr.ohadi's Tehran Sex Clinic  ) – تلفن : 22017371 / 22055356 / 22053817 ( مراجعه : از دو تا نه بعد از ظهر { و پیش از ظهرها با تماس تلفنی قبلی } )

شتاب بخشیدن به درمان با سود جستن از سینما – بخش بیست و سوم

فیلم درمانی در نگاهی گزیده ( ادامه )

دکتر بهنام اوحدی*

www.iranbod.com

14- فیلم های مستند و نیمه مستند نمایشگر طبیعت خداوندی همچون « راز بقا » ، آموزگار سترگ « معنویت حقیقی » جاری و ساری در طبیعت ویران نشده به دست توده های نادوراندیش آدمیان بوده و هستند. این نماها ، بسیار بیش از هر فیلم و کارتون داستانی ، می توانند آموزنده ی « روح واقعی » زندگی طبیعی برای ما آدمیان باشند. آدمی روز به روز ، سال به سال و سده به سده بیش از گذشته از « روح اصیل و واقعی » زندگی به دور افتاده و می افتد. این گونه فیلم ها ، از بنیان های « درمان معنوي » یعنی عشق به ديگران ، عشق به كار ، عشق به داشتنی ها و دل بستگی ها ، باور به معنويت ، باور به یگانگی و باور به دگرگوني ، به ویژه باور به « معنویت » - یعنی باور به حرمت هر چيزي است كه در اطراف ماست و نيازمند دور شدن از دارايي‌هاي مادي است – و باور به « یگانگی » - به معنای احساس نامتمايز بودن آدمی از دنياي بيرون او ، طبيعي و فراتر از طبيعي – را نیرومند و استوار می سازند. هنگامی كه دشواری های زندگي فرد چنان سنگين مي‌شود كه شخص نمي‌تواند « مفهومي جهاني » براي خود بيابد، « یگانگی » براي آدمی معنا و آرامش به ارمغان مي‌آورد. یاسپرس اشاره کرده که « یگانگی » را نه از طريق جهاني منطقي و علمي ، و نه در درون يك مذهب جهاني مي‌توان يافت. « یگانگی » تنها از طريق ارتباط بي حد و مرز به دست مي‌آيد. « یگانگی » ، احساس مسئوليت در برابر همه، احساس تعهد همه جانبه و يك شیوه ی ارتباط فداكارانه با دنياي پيرامون خود است. افزون بر این، باور به « يگانگي » در نهايت بازتابي از يك پارچگي ذهن، جسم و روح است. چنان كه كاول  مي‌گويد: اگر ذهن و جسم يك پارچه باشند، روح مي‌آيد تا در آن « يگانگي » جاي گيرد و اين آمدن و بودن منوط به شیوه ی کاركرد و رابطه ی ما با دنيا است . آن چنان که رين پاچ به يك نمای آشكار از تكامل رابطه ی دوسویه ی حس « زنده بودن و دوست داشتن » - يا « انسانيت » اشاره مي‌كند. شیوه ی دست یافتن به چنین یگانگی پر رمز و رازی ، گونه ای از عشق است كه خود ما را از دیگر افراد، دیگر چيزها و در نهايت از جهان متمايز مي گرداند، اندازه ها و چهارچوب های ما را گسترش داده و مرزهاي ما را فراخ مي‌سازد. بنابراین هر چه ما خويشتن‌مان را بيشتر و پردامنه‌تر گسترش دهيم، جدایی بين خويشتن ما و جهان كمرنگ‌تر مي‌شود. ما به گونه ای فراتر از فرد شناخته مي‌شويم و احساس شور و فراز (همان احساس عاشق شدن ) را بيشتر و بيشتر تجربه مي‌كنيم. اگر شما عاشق ديگران نباشيد، نمي‌توانيد به پروردگار عشق بورزيد و اگر عاشق حيوانات نباشيد، نمي‌توانيد به آدمیان و كل طبيعت عشق بورزيد. اين « یگانگی » ، رحم و شفقت به دنبال دارد. اين « يگانگي ترحم‌آميز » از سوی همه ی مذاهب القا شده است. فیلم های مستند و « راز بقا » گونه ، آموزنده ی این نکته ی نغز هستند که آدمی با نگهداری از دیگر آفریدگان زنده و جاندار پروردگار – یعنی گیاهان و حیوانات خانگی و آپارتمانی – دست کم در خانه و کاشانه ی کوچک خود می تواند خود و خانواده اش را از مدفون شدن در فناوری های گوناگون ، ایمن و سالم نگاه دارد. خوش بختی از آن کسی خواهد بود که در جست و جوی خوش بختی همه ی آفریده های پروردگار – اعم از گیاه و حیوان و آدمی - باشد.  آن هنگام که آدمی خود را رئیس بی رقیب آفریده ها بداند و از کودکی و نوجوانی آموخته باشد که هر گاه هوس کند ، حق دارد شاخه ی روینده ای را بشکند تا دلشوره اش فرو گذارد و به جنبده ای بی آزار و بی خانمان ، حتا چندین روز لقمه ای به چنگ نیاورده ، آسان و آسوده آزار رساند ، شگفت نیست که خوی نیکوی انسانی ، شتابان و فراوان از دست برود و خصائل و سگال دیوی و ددی چیره و فراگیر شود. در این حالت چه گونه باور به « معنويت » - به معني باور به حرمت هر آن چه كه در پیرامون ماست – رخ می نمایاند ؟!؟ « احساس پیوستگی معنوی » در آدمی آن هنگام پدید می آید ، که در زندگی اش اصولا دیگران – آدمیان ، حیوانات و گیاهان – را به رسمیت بشناسد و حقوق آنان را پاس دارد و گرنه آدمی در زندگی خود خواهانه ی مادی مدفون شده و از « معنویت واقعی » و « سلامت روحی – روانی شایسته » به دور می افتد.

15-   از زندگی نامه ( بیوگرافی ) های مستند و نیمه مستند تلویزیونی و سینمایی ، جدا از فرو نشاندن عطش کنجکاوی آدمیان ، می توان با تیزبینی و هشیاری در راستای شتاب بخشیدن به روان درمانی شناختی – رفتاری سود جست. در بسیاری از جوامع این گوی گردان – به ویژه در اجتماعات در حاشیه گرفتار جهان سومی ( در چند و چون پیشرفت ) – درباره ی بزرگان و نخبگان مثبت و حتا منفی تاریخ آدمی ، افسانه های فراوان ساخته و پرداخته شده است. بدین گونه ، نخبگان مثبت در گذر گزافه پردازی ( اغراق ) – یا به بیان بهتر « خیال پردازی خلاقانه » و « افسانه بافی » - تبدیل به الگوهای شبه آسمانی و آسمانی دور از دسترس شده اند. نخبگان منفی ، آدم ستیز و هستی سوز نیز در همین گذر به سان اهرمن های هراس ناک و دیو و هیولاهای افسانه ای شناسانده شده اند. در چنین حالت ، نه تنها کودکان و نوجوانان ، که حتا جوانان و بزرگ سالان نیز درنمی یابند که « هیچ ابر مرد و ابر زنی وجود نداشته و نخواهد داشت » و آدمی ، هر چند در چنگال « جبر ژنتیک سرشت » و « جبر محیط منش و پرورش » ، فراوان و گران ، دربند و گرفتار بوده و هست ، اما در گذر « انگیزش ، اختیار ، خواست و اراده » می تواند از جایگاه فراز یافته ی « فرشتگی » به جهنم فرو افتاده ی « اهرمنی » یا واژگون این سقوط ، فرود و فراز یابد. این بیوگرافی های تصویری می توانند چهره ی واقعی بزرگان و نخبگان مثبت و منفی تاریخ را از پس پرده ی خیال پردازی و افسانه بافی برون آورده و در شتاب بخشیدن به اصلاح « خطاها و طرح واره های شناختی » همگان و نیز کنترل « وسواس های کمال گرایانه » ی شخصیتی « محور دو » و نیز « محور یک » ، نقشی بی مانند داشته باشند. بیان هوس رانی های « آلبرت اینشتین » دچار هم ابتلایی « آسپرگر – بیش فعالی » یا به نشان دادن فراز و فرودهای خلقی و غریزی سیکلوتایمیک « اچ جی ولز » ، « شکسپیر » ، « اسحاق نیوتون » ، « توماس ادیسون » ، « چارلز چاپلین » و بیشتر بزرگان و نخبگان تاریخ ، نه تنها چهره ی آنان را ویران نمی کند ، که با نمایان ساختن سرشت ژنتیک و منش پرورشی شان ، از این بزرگان ، « الگوهای زمینی » و در دسترس برای نوجوانان و جوانان پدید می آورد. « وسواس های کمال گرایانه ی شبه معنوی » و « وسواس های کمال نگرانه ی تحصیلی و شبه علمی » محور یک ( اضطرابی ) یا محور دو ( شخصیتی ) ، پس از « وسواس های جنسی – آمیزشی » محور یک ( اضطرابی ) ، از شایع ترین وسواس های دیده شده در مراجعان و بیماران است که نه تنها آدمیان را به کمال معنوی موعود نمی رساند ، که آنان را در گردابی هایل برآمده از خطاهای فکری و باتلاقی بزرگ پدید آمده از طرح واره های بیمارگونه ی شناختی گرفتار می کند. وسواس – چه روان نژندانه ( نوروتیک ) و چه روان پریشانه ( سایکوتیک ) – نه فقط گوهر بی همتای زمان ، که گوهر هستی آدمی را به کام نابودی همیشگی می برد و از « کمال » جز افسوس و حسرت باقی نمی گذارد. در حالی که دستیابی به معنویت و گام زدن در راه کمال ، چندان دشوار نیست. افسار و مهار زدن بر « شهوت قدرت و ثروت » -  یا همان « سوی تاریک قدرت » ، به تعبیر جورج لوکاس ، آفریننده ی سری فیلم های اپیزودیک « جنگ ستارگان » - راهبرد بنیادینی ست که پرهیز از به کار بستن « دروغ » و « نیرنگ » نخستین گام عملی و راهکار سودمند آن است. « دروغ » ، بدترین و زشت ترین کردار آدمی است که فراگیر و راهبرد شدن آن در هر آدم و یا اجتماعی ، آغاز سلطه ی « سوی تاریک قدرت » است؛ چرا که دروغ از مجاز و مشروع شدن هر کردار و گفتار بر پایه ی « خودخواهی » سرچشمه می گیرد و به چرخه ی معیوبی می انجامد که دستاورد آن ، دروغ بیشتر و باز هم بیشتر است. « دروغ » ، جز توهین نمایان به درک و شعور مخاطبان ، اهانتی آشکار به سرشت الهی آفرینش آدمی و هستی بوده و هست.  

*روان پزشک و درمانگر مشکلات جنسی ، زناشویی و خانوادگی

شتاب بخشیدن به درمان با سود جستن از سینما – بخش بیست و دوم

فیلم درمانی در نگاهی گزیده ( ادامه )

دکتر بهنام اوحدی*

www.iranbod.com

11-   یکی از مهم ترین ، کارآمدترین و اثرگذارترین کاربردهای فیلم ( سینما ) درمانی ، سود جستن از آن در درمان های زناشویی – آمیزشی ، زوج درمانی ، خانواده درمانی و مشاوره های پیش از پیوند ( ازدواج ) و جدایی ( طلاق ) است. در چنین زمینه هایی ، فیلم هایی که با هوشمندی و ژرف نگری از سوی مشاور و روان درمانگر برگزیده می شوند ، می توانند به خوبی هر دو سوی رابطه را در شناخت و « بینش » پیدا کردن نسبت به ویژگی ها و اختلالات شخصیتی ، خلقی ، اضطرابی ، وسواسی ، و حالات روان پریشانه ی احتمالی زودگذر یا پایدار خود و آدم رو به رو یاری رسانند. سود جستن از فیلم ( سینما ) به ویژه در شناساندن ویژگی های پر رنگ و مختل شخصیت های شگفت انگیز و نامعمول کلاستر A یعنی خرافه گرا - شگفت انگیز ( اسکیزوتایپال ) ، بدگمان – سرنخ جو ( پارانوئید ) ، تنهایی گزین – درخودمانده ( اسکیزوئید ) ، کلاستر B یعنی مرزی – آشوب ناک ( بوردرلاین ) ، خودشیفته ( نارسی سیستیک ) ، نمایشگر ( هیستریونیک ) و جامعه ستیز ( آنتی سوشیال ) و کلاستر C یعنی وابسته ( دیپندنت ) ، پرهیز گرا – مردم گریز ( اوویدنت ) و منضبط – قانون مدار ( وسواسی – جبری ) که همگی شان مقاوم به درمان و دگرگونی هستند ، بسیار به جا و مقرون به صرفه خواهد بود. همچنین فیلم هایی همچون  « امتیاز نهایی ( Match point ) » ، « خیابان هانوور » و مانند آن ، برای ارزیابی تله ی سترگ و سرنوشت ساز بیشتر پیوندهای زناشویی ، یعنی همان « اندازه ی همتایی شورمندی زیستی ، غریزی و جنسی » ، توانمندی و سودمندی چشمگیر و شگفت انگیزی دارند.

12-   فیلم ها نه تنها توانسته اند افسانه ها ، اسطوره ها و داستان های گیتی گستر ( جهان شمول ) بیافریند ، بلکه در پدید آوردن یک زبان بین المللی مشترک و همه فهم میان آدمیان این گوی گردان نیز کامیاب و سرفراز بوده است. از فیلم هایی که پوچ بودن چیستی ( ماهیت ) و درون مایه ( محتوا ) ی این گونه آیین ها و اندیشه های رهایی بخش ایدئولوژیک را  نشان می دهند ، آشکارا می توان در راستای شتاب بخشیدن به روان درمانی گروهی ، ملی و فرا ملی ( بین المللی ) نیز سود جست تا « ناپلئونیسم ، استالینیسم و هیتلریسم » دوباره بر سرنوشت ملت ها چیره نشده و تراژدی های تلخ پیش تر آزموده شده ، در پرتو پند آموزی از این آیینه های عبرت ، دوباره و شاید به گونه ای ناگوارتر آزموده نشوند. تماشای هشیارانه ی این گونه فیلم ها و اندیشیدن ژرف درباره ی آن ها به خوبی می تواند طرح واره های شناختی فردی و جمعی توده های مردمان جوامع در حال رشد را به چالش کشانیده و آنان را از فروافتادن در گرداب جاه طلبی های ملی و مرداب سرفرازی جویی های شتابان رهایی بخشیده و از ننگ و نابودی جمعی و ملی نجات دهد.

13-سال های کودکی ، روزگاری فراموش ناشدنی و نوستالژیک برای بیش تر ما آدمیان است. بدین سان خاطرات ماندگار روزگار گاه شیرین و گاه تلخ کودکی ، به پناه گاهی ایمن تبدیل می شود که آدمی هنگام روبه رو شدن با دشواری های زندگی و از جمله واپسین لحظه های زندگی و شاید درست در پیشگاه و آستانه ی مرگ بدان پناه می برد تا اندکی آسوده و شادکام شود و لختی رهایی جوید. چنین است که کارتون ها در ذهن بزرگ سالان به سان گوهرانی جاودانه رخ می تابانند تا بسیاری در آستانه ی  پدر و مادر شدن ، به جست و جوی آن ها بپردازند تا شاید به یاری این فانوس های خیال ، روزگار خوش کودکی را به گونه ای دوباره بگذرانند و آرام گیرند. کارتون ها و ساخته های سینمایی گروه سنی کودک و نوجوان ، درست همانند فیلم های سینمایی ارزش های درمانی فراوانی می توانند داشته باشند. در عین حال که بر پایه ی تکنیک رفتاری « پرت کردن حواس ( دیس ترکشن ) » برای پدر و مادر درگیر دشواری های اقتصادی ، اجتماعی ، فرهنگی و سیاسی زمانه ، لختی بی خیالی و اندکی آسودگی به ارمغان می آورند ، می توانند پایه و مایه ی آشتی خانوادگی و صلح و دوستی و همزیستی مسالمت آمیز شوند. اکنون در این روزگار فراگیر شدن « زندگی مادی ( ماتریالیستیک ) » که « رقابت » را در همه ی عرصه های زندگی ، از جمله تحصیلی ، حرفه ای ، اجتماعی ، ورزشی ، سیاسی و ..... به « ستیز و کینه توزی » تا اندازه ی خرد و نابود نمودن رقیب تبدیل ساخته است ، کارتون های ساخته شده بر پایه ی روان شناسی رشد و پرورش کودکان و نوجوانان ، همچون « خپل و باغ گل ها » ، می تواند اثر نه فقط تسکینی ، که درمانی برای دست یافتن دوباره به ویژگی ها و سگال انسانی و نیک داشته باشد. چرا که آشکارا می بینیم که « معنویت » - معنویت واقعی نیرومند و استوار ، و نه معنویت شکننده ی دروغین و ریامدارانه – گم شده ی زندگی این روزهای ماست تا بدون هراس از پروردگار و نظام آفرینش الهی ، با وقاحت و البته آسودگی تمام، دروغ می گوییم و سخن به یاوه و گزافه می کشانیم تا به هم بافتن اباطیل ، هنر و مد زمانه شود. به یاری کارتون ها ، می توانیم دریابیم که سیمای واقعی مان ، به چشم برزخی بسیار شنیده و در « کمدی الهی » دانته به تصویر کشیده شده ، درست همانند « مامفی جادوگر » شده است ؛ یگانه کاستی مان ، جارویی جت گونه و پرنده است !! کارتون ها و ساخته های سینمایی گروه سنی کودک و نوجوان – همچون « آوای موسیقی ( در ایران : « اشک ها و لبخندها » ) » - می توانند پدران و مادران میان سال را در کنار کودکان و نوجوانان شان آرام و دوستانه بنشانند و شکاف نسلی رخ داده در گذر فناوری و مدرنیته را کاهش دهند. کودکان و نوجوانان با خاطرات نوستالژیک پدر و مادر آشنا می شوند و با درک چیستی و چگونگی زندگی و شخصیت آن ها ، خواسته ها و رویاهای بی شمار خود را کاسته و در چارچوب می نشانند.

*روان پزشک و درمانگر مشکلات جنسی ، زناشویی و خانوادگی

از بازیچه هایم در این روز و شب های اندوه بار نوشتم.

 از فیلم و کتاب و حیوانات و گیاهان خانگی نوشتم. نوشتم که هیچ گونه میانه ای با ورق بازی و تخته نرد و شطرنج ندارم ، تا چه رسد به سیگار و مستی جات و نشئه جات.

نوشتم که فیلم و کتاب و حیوانات و گیاهان خانگی از کودکی یگانه دلبسته هایم بوده اند. نشستن در بر این بازیچه ها را به نشست و برخاست با بیشتر آدمیان ترجیح می دهم. با مهمانی رفتن میانه ی اندکی دارم.

اما از موسیقی و خنزر پنزر های دوست داشتنی ام - این یادمان های دوران خوش و خرم و شاد و آرام کودکی - ننوشتم.

ننوشتم که در کودکی از پدربزرگم - شادروان یوسف خان بهنام - آموختم تا به « جلال تاج اسپهانی » ، « قمر الملوک وزیری » ، « شجریان » و .... عشق بورزم تا امروز که با این سه زندگی می کنم. افسوس که سی دی های پاک و شفافی از « قمر آواز ایران » در دست نداریم. اما اشکالی ندارد ؛ همین آوازهای باقی مانده از صفحه های سنگی را می بلعم. با همین خش خش های ممتدش. دهه هاست آموخته ام با خش خش هایی که بر گوش و چشم و اعصاب و روانم سازگار نیستند ، کنار بیایم !

ننوشتم که از کودکی در کنار مادر ، در خانه یا خودرو ، دل به آوای نرم و مخملی « خولیو » می دادم تا عشق به موسیقی اسپانیایی اش با ذره ذره ی وجودم همدم و همبسته شود. همان گونه که شیفته و دلبسته ی کاست های OLD SONGS مادر شدم.

آری « موسیقی » ، این همدم و آوای تنهایی دل و « خنزر پنزر » های خانه ی دو پدر و مادر بزرگ را ننوشته بودم. باید به این دو مونس شب های بیداری و مقاله نویسی ام نیز اشاره می کردم. حق فراوانی بر گردن من داشتند.

تاریکخانه ی دوست داشتنی اجاره ایم را به همین بازیچه ها آراسته ام.

در این روز و شب های محنت و حسرت ، همین ها بودند که مرا نگاه داشتند. آوای « قمرالملوک وزیری » و « جلال تاج اسپهانی » همدمان همیشگی بوده و خواهند بود؛ اما چند ماه است که همدم دیگری افزوده شده ؛ « محسن نامجو » را می گویم با همان آوازهای اعتراض آمیز و هجوآمیزش که خوب در کنار آمدنم با خش خش های ذهن و روانم ، یاری ام نمود. به ویژه « جبر جغرافیایی » و از آن بیشتر و بهتر : « مرغ شیدا ».

هفته ی پیش ، بنا به مناسبتی ، آدینه روز ، تنها به لواسان رفتم؛ همه ی راه رفت و برگشت ، به یک آهنگ گوش دادم : « مرغ شیدا » ، سروده ی آرزو خسروی و با آواز محسن نامجو.

بیش از هفتاد بار ، فقط به همین آهنگ گوش جان دادم و واژه واژه ی ترانه و زخمه زخمه ی آوایش را نیوشیدم و راندم. 

 مدت هاست به « محسن نامجو » ، « جلال تاج اسپهانی » و « قمرالملوک وزیری » روی آورده ام و نیز گاه هنوز « همای » و « هیچ کس ».

موسیقی « محسن نامجو » ، این روزها ، سخت به دل و ذهن مجروح آدمی می چسبد ؛ حتا بیش از « ملاقات با دوزخیان » پرواز همای.

راستی « هیچ کس » چرا این روزها خفته است ؟!؟ هنگامه ی خروش خشم جنوب شهری او کدامین هنگام است ؟؟؟

مایه ی خشنودی فراوان مان است که اکنون و در خاموشی « همای » و « هیچ کس » ، « محسن نامجو » هست.

بگذریم که « به اصفهان رو » استاد جلال تاج اصفهانی و « به سکوت سرد زمان » استاد محمدرضا شجریان ، بی گمان « شاهکارهای جاودانه » اند. 

موسیقی آب و رنگ تاریکخانه ی دوست داشتنی و کاخ تنهایی دلنشینم است ؛ با جهاز پر خنزر پنزری که کتاب ها ، فیلم ها و حیوانات و گیاهان هایم را در بر گرفته اند. خنزر پنزری که ارثیه ی دو خانواده ی « بهنام » و « اوحدی » هستند و برای من ارزش معنوی فراوان دارند؛ اینان آیینه ی کودکی منند. پس چه باک گر سمساری همه شان را به یک میلیون هم نخرد !!

من بدین تاریکخانه خو گرفته ام و از پلشتی و پلیدی و دروغ ، هر شامگاه بدان پناه می برم.

یاد دایی جان ناپلئون به خیر که از قول « ناپلئون » می گفت :

« آن چیزی که حدی ندارد ، « حماقت » است ».

اما من به تازگی بدین نکته رسیده ام که اگر حضرت مستطاب ناپلئون ، پهلو به پهلوی مان نشسته بودند ، چنین سخن نغزی را برای شادروان دایی جان ناپلئون به یادگار می گذاشتند :

« آن چیزی که حدی ندارد ، « وقاحت » است » !!!

شتاب بخشیدن به درمان با سود جستن از سینما – بخش بیست و یکم

فیلم درمانی در نگاهی گزیده

دکتر بهنام اوحدی*

www.iranbod.com

پیش از شناساندن شماری از فیلم ها و جنبه های سودمند و گاه بی همتای آن ها در امر مشاوره و روان درمانی فردی و گروهی ، جای آن دارد که بار دیگر – امروز و هفته ی آینده - به گونه ای گزیده وار ، کاربردهای گوناگون مکتب « فیلم ( سینما ) درمانی » در شتاب بخشیدن به روند مشاوره و فرآیند روان درمانی را مرور کنیم :

1-     فیلم ها یک رشته الگوهای احساسی ، اندیشه ای و رفتاری را برای بیماران به نمایش می گذارند تا آن ها با این الگوها همذات پنداری نموده و یا از آن ها الهام گیرند و به برطرف شدن مشکلات امیدوار شوند. فیلم ها برای بیماران و مراجعان ، شهامت و جسارت پدید آوردن دگرگونی های بنیادین در زندگی خودشان را به ارمغان می آورند.

2-     فیلم ها می توانند در افرادی که نسبت به وجود ، چیستی و چگونگی مشکل روانی – هیجانی و رفتاری شان « بینش » ندارند ، در دست یابی به بینش و نگرش لازم برای آغاز و ادامه ی درمان یاری فراوان رسانند. بیشترین سودی که در روان درمانی و زوج درمانی می توان از فیلم های سینمایی و یا سریال های تلویزیونی جست ، همانا یاری رساندن فراوان بیماران و مراجعان در « رسیدن به بینش (Insight  ) »  لازم و کافی است. امری که برای پدید آوردن انگیزه و اراده ی آغاز و قاطعیت ادامه ی درمان اهمیت چشمگیر دارد.

3-     شباهت های بسیاری بین تماشای فیلم و فرآیند روان کاوی می توان یافت. شاید مهم ترین شباهت ، رویاپردازی آزادانه ی ذهن آدمی هنگام تماشای فیلم باشد. آن چه در تماشای فیلم رخ می دهد ، رها شدن ناخودآگاه ذهن و روان از زنجیرهای واقعیت و پرواز آزادانه ی در همانندسازی و هم ذات پنداری با برخی از شخصیت های فیلم است. تماشای فیلم ها به خوبی می تواند همه ی مفاهیم روان شناختی را مورد ارزیابی و بازبینی قرار دهد.

4-     یک دستاورد بسیار سودمند و مهم فیلم درمانی ، « انگ ( استیگما  ) زدایی و برچسب برداری » از اختلالات ( بیماری های ) روانی و پدید آوردن « فرهنگ پذیرش و پشتیبانی از بیمار روانی » است. تماشای برخی فیلم ها – هم چون « سوته دلان » ، « ذهن زیبا » ، « هوانورد » ، « به همان خوبی که رخ می دهد » و .... می تواند مردمان را به این باور برساند که اختلالات ( بیماری های ) روانی همانند و همگون بیماری های پیکری هستند. این گونه فیلم ها نشان می دهند که « بهنجاری ( نرمالیتی ) ، مفهومی شگفت انگیز و چالش و کشمکش پذیر است ». در واقع ، با تماشای این فیلم درمی یابیم که « همه ی ما مردمان گیتی ، هر یک به گونه ی خود ، از یک سری دیوانگی های اندکی برخورداریم. دل نگرانی و اضطراب چیزی نیست که ما بتوانیم آن را به طور کامل در خودمان خفه و نابود کنیم ، بلکه بهتر است بدین نکته بیندیشیم که چه گونه با وجود آن خوب زندگی کنیم و سرفراز و کامیاب باشیم ». همه ی فیلم های کمدی ای که واقع بینانه بدین دیوانگی های جمعی ما آدمیان می نگرند و صرفا اختلالات یک آدم نگون بخت را زیر ذره بین نمی گذارند ، می توانند در به چالش کشیدن مفهوم بهنجار ( نرمال ) سودمند واقع شده و مفهوم هنجاری ( نرمیتیو ) را جایگزین آن سازند. بدین گونه ، بیماران دچار اختلالات روان پزشکی از انگ ( استیگما ) پاسداری شده و توانایی کنار آمدن با اختلال خود در زندگی روزمره به دست می آورند.

5-     از فیلم ها به خوبی می توان با پدید آوردن پشتوانه ی هیجانی – احساسی ، برای بازسازی خانواده ها پس از رخدادهای ناگوار و دردناک سود برد. با سود جستن از فیلم درمانی می توان نقش ها و برهمکنش های پدر و فرزند را مورد ارزیابی قرار داد و بحث و گفتگو را برای فرزندان و والدین آسان تر کرد.

6-     از فیلم ها برای آموزش مفاهیم پیچیده ، همچون چیستی ، روند و درون مایه ی اختلالات روانی – رفتاری و سودمندی دارو درمانی و روان درمانی های گوناگون و نیز درمان های خودیاریگر ، برای نه تنها بیماران ، که همچنین برای دستیاران روانپزشکی ، دانشجویان پزشکی ، روان شناسی ، مشاوره ، روان پرستاری و مددکاری می توان سود جست. از این رو تماشای فیلم هایی که درست و متناسب با مشکلات بیمار و بر پایه ی مفهوم سازی ( کانسپچوالیزیشن ) و جمع بندی ( فرمولاسیون ) آن ها برگزیده شده باشند ، انگیزه ی پیگیری دارو درمانی و روان درمانی را در بیماران پدید آورده و نیرومند تر می سازد. نمایان است که روند و درون مایه ی هیجانی فیلم ها باعث زنده و ملموس شدن مباحث بالینی کلاس ها برای دستیاران و دانشجویان می شود.

7-     در فيلم درماني درمانگر با هيجانات بيمار سر و كار دارد و مي تواند اين هيجانات را هنگام تماشا يا پس از ديدن فيلم تحليل كند. هنگام نمايش فيلم ، کنش ها و واکنش هایی در ضمير ناخودآگاه و نيمه آگاه آدمیان رخ مي دهد كه به بروز احساساتي مانند خشم و شادي و نمایه هایی چون خنده يا گريه مي شود. بدین ترتیب ، برخي احساسات پنهان از ضمير ناخودآگاه به ضمير آگاه جريان یافته و تخليه هیجانی ( « کاتارسیس » ) و رهایی انرژي هاي رواني انباشته شده را فراهم می آورد. اين پديده برای بیمار آرامش پدید می آورد. ارسطو در کتاب بوطيقا چنین گفته است که « تراژدي بايد رحم و ترس را برانگيزد تا تخليه ي هيجاني ممکن شود ».

8-     فيلم هاي طنز آمیز و کمدی افزون بر تخليه ی انرژي رواني، سطح افسردگي بيماران را نيز کاهش می دهند. تماشاي فيلم هاي خنده‏آور به‏دليل کمک به روان شدن جريان خون، براي سلامت قلبی – عروقی آدمی سودمند است. پژوهشگران اشاره داشته اند که برآمد بدست آمده از اين كار، با يک دوره ی درمان از طريق مصرف داروهاي قلبي و نيز داروهای افسردگي ستیز برابر بوده است. گروه پژوهشگران مي‏گويند خنده در گشاد شدن شريان‏ها تاثير دارد ، اما پريشاني‏هاي روحي و رواني باعث تنگ شدن شريان‏ها مي شوند. خندیدن می تواند توان سامانه ی ایمنی بدن را افزایش بخشیده و اندازه ی هورمون های استرس را کاهش دهد. در حالی که گریه و مویه کردن پیام رسان های لئوسین – انکفالین را آزاد می کند که بهبود و تسکین دهنده ی درد هستند. گریه  اندازه ی پرولاکتین را نیز افزایش می دهد که هورمونی ست که در طی استرس آزاد می شود و افزایش آن سبب پدید آمدن مشکلات و اختلالات جنسی و زناشویی می شود. پس پیدا و هویداست که آدمی تا اندازه ی ممکن باید از گریه بگریزد و به خنده و خوشی و شادمانی رو آورد.

9-     « سینما درمانی پاپ کورنی » بنا به تعبیر دکتر برژیت وولز در کتاب « کتاب عملی سینما درمانی : راهنمای خودیاوری برای سود جستن از فیلم های سینمایی برای بهبود و رشد » ، به تماشای یک فیلم ، تنها برای رهایی از زیر بار تنش و فشار هیجان ها و اندیشه های خودکار منفی اشاره می کند.

10-فیلم درمانی شیوه ای بسیار سودمند برای به چنگ آوردن موضوعات حساس زندگی پیشین و کنونی مراجعان و راه آسانی برای رفتن سر اصل موضوع و پرداختن به نکات مهم زندگی زناشویی همسران است. آغاز نمودن زوج درمانی با بحث درباره ی مشکلات بنیادین کاراکترهای یک فیلم از رویارویی ساختن ( کانفرانتیشن ) سرراست مراجع بسیار آسان تر و در موارد فراوانی سودمندتر است. برای مردمانی که بینش و آگاهی چندانی به خواست ها ، اندیشه ها ( افکار ) و احساس های خود ندارند ، فیلم ها به روند دست یافتن به بینش و خودآگاهی شتاب می بخشند و یا دست کم دریچه ای برای نگاه کردن بدان ها می گشایند.

ادامه دارد ...

*روان پزشک و درمانگر مشکلات جنسی ، زناشویی و خانوادگی